خانه > طراحی وب, کاربردپذیری > کاربرد پذیری

کاربرد پذیری

کاربرد پذیری

خداوندانسان را موجودی خلاق و متفکر آفریده است و بر این مبنا انسان توانایی برنامه ریزی ، طراحی و ساخت اشیاء مورد نیاز خود را دارد، فرایند نیازسنجی، طراحی و پیاده سازی اشیاء از دوران  غار نشینی شروع شده و انسانهای اولیه برخی از وسایل مورد نیاز خود را مانند نیزه و کمان طراحی و ساخته و بهبود داده اند، در گذر زمان انسان موفق به کشف و ساخت مواد و وسایل جدید شده است، امروزه در پیرامون خود هزاران وسیله و اشیاء انسان ساز را مشاهده می کنیم. با وجود اینکه این اشیاء (مانند یک ساختمان، جاده، نرم افزار، جاروبرقی، اتومبیل، کتاب، رویه اداری …) بی جان هستند اما تعامل بسیاری را با کاربران خود برقرار می کنند، در واقع طراح و ساماندهی این مدل ارتباطی اهمیت بسیار دارد، اشیائی که نتوانند با انسان تعامل مناسبی برقرار کنند وسایل مناسبی نبوده و فقط باعث هدر رفتن زمان و هزینه می شوند. این نیازمندی منجر به بوجود آمدن علومی شده است که به بررسی نحوه تعامل انسان و اشیاء و شناخت این کانالهای ارتباطی پرداخته و نقط ضعف و قوت آنرا بررسی می کند، تعامل انسان و سازه های شهری، تعامل انسان و ربات و …

یکی از پر ارتباط ترین کانالهای تعامل انسان و اشیاء، تعامل انسان و کامپیوتر(ابزارهای فناوری اطلاعات) است، که توجه دانشمندان را به خود جلب نموده است. زیرا امروزه انسانها زمان زیادی را صرف تعامل با  ابزارهایی مانند کامپیوترها، موبایل ها، وسایل الکترونیکی، نرم افزارها و وب سایتها می نمایند و فناوری اطلاعات درحال تغییر زندگی انسان و جوامع انسانی است.
یکی از علوم و فنون مورد توجه، علم «کاربرد پذیری» (usability) است، کاربرد پذیری به معنای کیفیت تجربه کاربر در تعامل با یک کالا یا سیستم یا فرایند است.  تولید کنندگان و خدمات دهندگان بزرگ در جهان  در مورد کالاهایی که تولید می کنند به مقوله  مطالعات و کاربرد پذیری توجه ویژه ای دارند، آنها به خوبی می دانند که عدم توجه به این مقوله می تواند به نابودی کسب و کار آنها منجر شود.

کاربردپذیری در وب - web usabilityبطور مثال  تجارت های بیلیون دلاری در وب سایتهایی مانند آمازون را در نظر بگیرید، اگر مطالعات کاربرد پذیری منجر به حذف یک کلیک اضافی کاربر در یک فرایند خرید شود، به این معنی است که در طی یک روز ممکن است بیش از ۱۰۰ میلیون کلیک در سایت صرفه جویی شود و این به معنای صرفه جویی در بیش از یکصد میلیون  درخواست ارسالی به سمت سرور ها و صرفه جویی در منابع پردازشی مراکز سرور و در نتیجه صرفه جویی عظیم در مصرف برق این مراکز و جلوگیری از هدر رفتن  انرژی و کمک به کاهش آلودگی و البته منافع مالی برای کسب و کارها و البته رضایت برای میلیونها مشتری است.
موضوع «کاربردپذیری» در خصوص دولت الکترونیک و ارتباط و تراکنشهای دولت و شهروندان (G2C) نیز مصداق دارد، اگر خدمات دولت به خیل میلیونی شهروندان «کاربردپذیر» نباشد ضمن ناکارآمدی خدمات، هدر رفتن هزینه زیاد و البته نارضایتی شهروندان نتیجه ای نخواهد داشت. مطابق استانداردها  و تعاریف «کاربرد پذیری» بر ستونهای متعددی از جمله میزان  کارایی، رضایت ذهنی، آموزش پذیری و آسانی یادگیری و  خطا پذیری خدمات استوار است.  طبعا در تعامل با میلیون های شهروند می توان تاثیر موارد فوق را مشاهده و هزینه های آنرا نمود.

پیاده سازی خدمات دولت الکترونیک کاربردپذیر موضوع  فنی، علمی و بسیار پیچیده بوده که متاسفانه توجه خاصی به آن نمی شود، استانداردهای آن در سطح ملی چندان شناخته شده نیست، تلاشهای انجام شده چندان تاثیر گذار نبوده و اساسا بیشتر متولیان فناوری اطلاعات اطلاع خاصی در باره ماهیت و اهمیت آن ندارند. کاربرد ها و بسیاری از خدمات وب دولت الکترونیک عمدتا بدون توجه به استاندارد و سلیقه ای و برمبنای احساس، طراحی و پیاده سازی می شوند و در فرایند ارزیابی امتیاز مناسبی را کسب نمی کنند، معیار های وب سنجی و ارزیابی کاربرد پذیری موجود اکثرا بر مبنای مطالعات خارجی است و توجهی به بومی سازی آن نشده است، “وب تیپوگرافی فارسی”  متولی و محقق خاصی نداشته و رعایت هم نمی شود همین است که اگر در بین ۱۰۰ وب سایت بگردید خطاهای کاربردپذیری زیادی را پیدا می کنید زیرا مقوله مهندسی کاربردپذیری اساسا مورد کم لطفی است.

این موضوع هزینه، زمان و رضایت میلیونها شهروند را تحت تاثیر قرار میدهد، ما هزینه می کنیم که وب سایتهای خدمات رسان بسازیم که البته ظاهری زیبا و به اصطلاح کاربرپسند داشته باشند و احتمالا از جدید ترین فناوری های  برنامه سازی یا بانکهای اطلاعاتی استفاده می کنیم، اما این به معنای  برای کاربردپذیر بودن خدمت  نیست. در بسیاری از کشورها سایتهای دولت الکترونیک ممیزی شده و حتی در خصوص رفتار شناسی کاربران مطالعه و بررسی بسیار ظریفانه ای انجام میشود، متخصصین می کوشند میزان کیفیت کاربردپذیری خدمات الکترونیک به شهروندان را بر مبنای استانداردهای شناخته شده شناسایی و بهبود بخشند.

مطالعه و تدوین استاندارد و ارزیابی کاربردپذیری فرایند بسیار پیجیده ای است که در تلاش هستیم با تکمیل مطالعات در حوزه وب فارسی و بومی سازی آن نقطه ضعف موجود را برطرف نموده و شاهد تاثیرات آن باشیم. امیداست که با توجه به رشد روز افزون خدمات الکترونیک، مسئولین در خصوص توجه به استاندارد و تدوین ضوابط  و انجام مطالعات علمی مرتبط، سرمایه گذاری بیشتری نمایند.

Share
Share
Share